| 1 |
Á undanförnum árum hafa orðið örlagaríkar
breytingar í Norður-Evrópu. Ný tengsl hafa
myndast í viðskiptum, menntun, ferðaþjónustu
og umhverfismálum milli Norðurlanda, Eystrasaltslanda og
Bretlandseyja. Á þessu umbreytingaskeiði þjóna
anglíkanskar kirkjur og lúterskar kirkjur mikilvægu
hlutverki. Þessi skýrsla lýsir hvernig tólf
slíkar kirkjur, sem 50 milljónir kristinna manna tilheyra,
eru að treysta böndin sín á milli jafnframt
því sem þær taka höndum saman um ýmis
hagnýt verkefni er lúta að þeirri þjónustu
sem þær veita[1]. Það er fagnaðarefni að
hefðir anglíkanskra og lúterskra kirkna í
vestrænni kristni sem eiga svo margar sameiginlegar rætur
og einkenni, skuli enn á ný á þessari öld
hafa komið auga hvor á aðra og tengst nýjum
böndum. |
| 2 |
Porvoo-samkomulagið er afkvæmi ákveðinna strauma.
Hinn fyrsti var guðfræðiviðræður sem áttu
sér stað milli anglíkanskra manna og lúterskra
á Norðurlöndunum og Eystrasaltslöndunum á
árunum 1909-1951 og það samkomulag sem þær
viðræður gátu af sér[2] Í öðru
lagi voru tengsl þessara kirkna styrkt með ýmsu móti
án þess að vera í beinum tengslum við
umræður um einingarviðleitni. Þar má nefna
guðfræðiráðstefnur milli norrænna manna
og anglíkanskra (er hófust 1929) og ráðstefnur
presta sem hófust 1978 og standa enn. Í þriðja
lagi skapaðist nýtt andrúmsloft guðfræðilegra
viðræðna á áttunda og níunda áratugnum
fyrir tilstilli samkirkjulegrar umræðu. Um það
bera eftirtaldar skýrslur vitni: Pullach 1973, Lima 1982, Helsinki
1982, Cold Ash 1983 og Niagara 1988.[3] Það er sérstaklega
síðasta skýrslan sem hefur varpað nýju
ljósi á gamlar spurningar um trú og skipulag. |
| 3 |
Hvatinn að áframhaldandi starfi kom einkum frá
erkibiskupnum af Kantaraborg, Robert Runcie og erkibiskupnum í
Uppsölum, Bertil Werkström. Starf þeirra er einnig
mikilvægt sem höfðu með nánara skipulag
að gera, kanúkanna Christopher Hill og Martin Reardon frá
Englandi, ásamt Lars Österlin rektor frá Svíþjóð
og prófessor Ola Tjörhom frá Noregi. Við eigum
þeim skuld að gjalda fyrir framsýni og einurð
sem leiddu til jákvæðra viðbragða meðal
þátttökuþjóða. |
| 4 |
Frekari hvati að þessum viðræðum var samkomulag
anglíkanskra og lúterskra manna í Bandaríkjunum
1982 svo og Meissen-samkomulagið frá 1988 milli ensku kirkjunnar
og evangelísku kirknanna í Austur- og Vestur-Þýskalandi.
Í þessum samningum fólst m.a. sameiginlegur aðgangur
að sakramentunum, ákveðið en takmarkað samstarf
vígðra þjóna, sameiginleg þjónusta
að sakramentunum í vissum tilvikum og hvatning að nánara
lífi og starfi. Hér að lútandi höfum
við upplýsingar frá fulltrúum kirknanna sem
tóku þátt í gerð viðkomandi samninga. |
| 5 |
Á árunum 1989-1992 voru fjórum sinnum haldnar
formlegar guðfræðilegar samræður þar
sem að þátt tóku fulltrúar frá
öllum viðkomandi kirkjum. Þess á milli hélt
sá hópur fundi sem gerði uppkast að samkomulaginu.
Við viljum nota þetta tækifæri og þakka
meðlimum þess hóps, sérstaklega Stephen Sykes
biskupi (Ely), Tord Harlin biskupi í Uppsölum og dr. Lorenz
Grönvik frá Finnlandi sem gáfu sér fúslega
tíma til þessa verkefnis. Við viljum einnig þakka
þeim sem skutu yfir okkur skjólshúsi á
fundunum; ráðgjöfum okkar; Gunnel Borgegaard framkvæmdastjóra
fyrir verk hennar að samræmingu norænna þýðinga
og öllum þeim sem sáu um þýðingar
á önnur tungumál. Ennfremur þeim starfsmönnum
sem notuðu starfskrafta sína í þágu
þessa verkefnis: dr. Mary Tanner; sr. Geoffrey Brown; Colin
Podmore og sr. Kaj Engström. |
| 6 |
Hlutverk þessara viðræðna var að halda upp
frá brotakenndum samningum sem þegar voru í gildi
og ná fram til sýnilegs árangurs og einingar.
Með því að byggja á fyrri einingarviðræðum
vonuðumst við til að auka sameiginlegan skilning og leysa
langvarandi vandamál um biskupsþjónustuna og vígsluröðina.
Við uppgötvuðum að við áttum svipaða
sögu að baki og stóðum frammi fyrir líkum
vandamálum í samtímanum. Einnig að ekki var
um að ræða neinn verulegan ágreining varðandi
trú, sakramenti eða vígða þjónustu
(sérhver kirkja laut biskupsvaldi). Við sannfærðumst
um að nú væri lag að kirkjurnar viðurkenndu
hver aðra sem systurkirkjur, þrátt fyrir að hver
og ein héldi sínum sérkennum. Tíminn var
fullnaður til að nálgast hver aðra og koma á
raunverulegu samkomulagi sem hefði þýðingu fyrir
leika og lærða í sameiginlegri baráttu. |
| 7 |
Það sýndi sig að ofangreint markmið var
að skapi anglíkanskra og lúterskra kirkna í
nálægum löndum og því var hópurinn
stækkaður. Upprunalega komu fulltrúarnir frá
Norðurlöndunum fimm (Danmörku, Finnlandi, Íslandi,
Noregi og Svíþjóð) ásamt Lettlandi,
Eistlandi og Englandi. Frá byrjun og æ síðan
fengu kirkjuleiðtogar í Litháen sem og Írlandi,
Skotlandi og Wales upplýsingar um gang viðræðnanna.
George Carey hvatti þessar kirkjur til fullrar þátttöku,
en áður en hann gerðist erkibiskup af Kantaraborg var
hann einn af upprunalegum þátttakendum Englendinga. Það
var öllum fagnaðarefni þegar þessar síðast
nefndu kirkjur bættust í hópinn. |
| 8 |
Lokaútgáfa samkomulagsins var samþykkt einróma
þriðjudaginn 13. október 1992 í Jarvenpaa.
Hún var nefnd Porvoo-samkomulagið eftir finnsku borginni
þar sem við höfðum neytt saman altarissakramentisins
í dómkirkjunni sunnudaginn á undan. Það
má segja að sameiginleg lofgjörð og tilbeiðsla
anglíkanskra og lúterskra manna á meðan á
fundunum stóð hafi átt sinn drjúga þátt
í þeirri eindrægni sem ríkti. |
| 9 |
Hvað varðar form og innihald þessarar skýrslu
þá fylgir hér stutt greinargerð:
Kafli I Þar er samhengi
sögu og samtíma reifað og viðræðurnar
um kenningaratriði tengdar við hlutverk hinnar almennu kirkju.
Hér er fylgt sjónarhorni Niagara-skýrslunnar.
Kafli II Þar er samkomulaginu
lýst hvað varðar eðli kirkjunnar og markmið
áþreifanlegrar einingar. Sérstaklega eru greinar
20 og 28 mikilvægar
vegna framhaldsins.
Kafli III fjallar í
stuttu yfirliti um þau veigamiklu atriði trúar
og hefða sem anglíkanskir og lúterskir menn eiga
sameiginleg. Atriðin tólf í grein 32
fjalla um kenningaratriði sem áður hefur verið
gert samkomulag um.
Kafli IV hefst á
því í grein 34 að
skilgreina vandann sem þarf að leysa; nefnilega biskupsþjónustuna
og tengsl hennar við vígsluröð. Því
næst fer skýrslan ótroðnar slóðir
í grein 35. Það sem á
eftir kemur verðskuldar athygli. Í þessum kafla
er kafað til botns í því hvað postulleg
hefð táknar, svo og biskupsþjónusta og órofa
vígsluröð sem "tákn". Þetta
er gert til að forðast misskilning og neikvæð
viðbrögð af hálfu kirkna okkar. Þau guðfræðirök
sem hér liggja til grundvallar tengjast síðan
aftur í grein 54 trúboði
kirkjunnar og niðurstöðurnar eru svo reifaðar í
greinum 56-57. Þar eð þessi
hluti skýrslunnar er sprottinn upp úr raunverulegum
aðstæðum í kirkjulífi tólf mismunandi
landa, bendum við lesendum á tólf sögulegar
ritgerðir um biskupsþjónustuna og á inngang
Christopher Hill Essays on Church and Ministry in Northern Europe.[4]
Fyrir lesendur sem tilheyra anglíkönskum kirkjum skal
bent á ritgerð John Halliburton um skilning lúterskra
manna á Norðurlöndum og í Eystrasaltslöndunum
á vígslunni eins og hann birtist í helgisiðabókum
sem nú eru í notkun. Því sem er líkt
og ólíkt í vígslu og þjónustu
djákna er lýst í öðrum ritgerðum.
Við viljum þakka höfundum þessara ritgerða
fyrir störf sín og þá sérstaklega
Hill kanúka sem var ritstjóri þeirra.
Kafli V inniheldur Porvoo-yfirlýsinguna
í grein 58 en hún verður
lögð fyrir valdastofnanir hverrar kirkju til samþykkis.
Í lið b. (v) kemur skýrt fram að skipti á
vígðum þjónum skulu vera í samræmi
við þær reglur sem gilda hverju sinni. Þarna
er horft raunsætt á ákveðin vandamál
hvað snertir slíka þjónustu í söfnuðum
okkar, t.d. varðandi þjónustu kvenbiskupa (og þeirra
sem hafa verið vígðir af þeim) eða kvenpresta
á vissum svæðum, kröfur um kunnáttu
í tungumálinu, sem og faglegar kröfur, vinnulöggjöf
o.s.frv. |
| 10 |
Við leggjum þessa skýrslu nú fram til ýtarlegrar
skoðunar innan þeirra kirkna sem eiga hér aðild
að máli. Textinn hefur verið þýddur á
viðkomandi tungumál en enski textinn er frumtexti. Eins
og skýrt kemur fram í greinum 60
og 61 þá eru þessar tillögur
ekki í mótsögn við þau samkirkjulegu
tengsl sem þegar eru fyrir hendi. Samt erum við þeirrar
skoðunar að þessi skýrsla hafi þýðingu
fyrir aðrar kirkjur. Við hvetjum því til þess
að álits verði leitað hjá öðrum
aðilum hins samkirkjulega starfs. Við leggjum þessar
tillögur fram í hógværð fyrir þá,
jafnt sem okkar eigin kirkjuyfirvöld. |
| 11 |
Við berum þá sterku von í brjósti
að sérhver kirkja sem tók þátt í
þessu starfi muni samþykkja Porvoo-yfirlýsinguna.
Ef sú verður raunin þá verður þetta
mikilvægt skref í þá átt að endurreisa
áþreifanlega einingu kirkju Krists. Jafnskjótt
og einstakar anglíkanskar og lúterskar kirkjur hafa
samþykkt yfirlýsinguna, getur samvinna hafist á
milli þeirra, þó í samræmi við
nauðsynlegar breytingar sem hver einstök kirkja kann að
þurfa að gera á lögum sínum og reglum.
Aðeins með tíð og tíma koma áhrif
og afleiðingar yfirlýsingarinnar fullkomlega í ljós.
Mælt er með að hátíðahöld til
að fagna nýjum tengslum fari ekki fram fyrr en viðbrögð
hafa borist frá öllum þátttökukirkjum. |
| 12 |
Í messunni í Porvoo-dómkirkju síðasta
sunnudag viðræðna okkar minnti predikarinn okkur á
að ekki væri nóg að gleðjast yfir arfi beggja
kirkjudeilda. Ef fagnaðarerindið á að móta
líf safnaða okkar þá nægja ekki þær
hefðir sem við höfum erft, heldur verðum við
að vera opin fyrir nýjum viðfangsefnum. Sérstakt
verkefni bíður þeirra sem tilheyra þjóðkirkjum;
að vera gagnrýnin og spámannleg rödd í
lífi þjóða sinna en einnig að vitna um
eininguna í Kristi sem þekkir ekki þjóðerni
né landamæri. Við trúum því að
sú innsýn og þær tillögur sem er að
finna í þessari skýrslu auðveldi okkur að
svara einum rómi spurningum sem slíkt vekur, og að
þær auðveldi sérhverri af kirkjum okkar að
þjóna og bera trú okkar vitni, ekki aðeins
meðal sinnar þjóðar eða menningarsvæðis,
heldur einnig í hinu víðara samhengi Evrópu. |
| |
[1]Listi yfir þessar kirkjur er á bls.
27.
[2]Sbr. C. Hill,"Existing agreements between
our Churches" í Essays on Church and Ministry in Norhern
Europe, en það er viðbætir við fullnaðarútgáfu
Porvooskýrslunnar er nefnist Together in Mission and Ministry.
The Porvoo Common Statement with Essays on Church and Ministry in
Northern Europe, London 1993.
[3]Sjá gr.30 hér að neðan.
[4]Sjá neðanmálsgr.2 að
ofan. |
